Νέα πλατεία Διοικητηρίου στην Ελευθερίας;

«Τι έχει από κάτω η πλατεία Ελευθερίας; Δεν έχει αρχαία, μόνο το τείχος». Αυτό πάνω κάτω δήλωσε αντιδήμαρχος του κ. Ζέρβα, που μετά πρόσθεσε ότι αυτός δεν ξέρει από αυτά, μόνο από ψηφιακά λογιστικά, αλλά επισκέφθηκε την πλατεία κατά μόνας. Και το κατάλαβε!

Δηλαδή δεν ξέρει μεν, αλλά εκφράζει άποψη αντίστοιχη με αυτήν του αστοιχείωτου Καραμανλή του Γ’ που χαρακτήρισε -απαξιωτικά- τα ευρήματα στην οδό Βενιζέλου …ρωμαϊκά. Αυτός θεωρεί τίποτα το τείχος.

Παλιοί και νεόκοποι δεξιοί -κι ας θήτευσαν και στην πούρα Αριστερά του Πολιτισμού- επιδεικνύουν την αγραμματοσύνη τους, αρκεί να γίνουν τα κέφια κάποιων εργολάβων (μικρών ή εθνικών δεν έχει σημασία) και ας μη μείνει τίποτα όρθιο στην πόλη. Ολοι αυτοί που ομνύουν στην ελληνικότητα της Μακεδονίας, προφανώς έχουν βάλει στο μάτι και τα ρωμαϊκά μνημεία, οπότε ας είμαστε έτοιμοι να ξαναδούμε τη Ροτόντα καρναβάλι, και μπαράκια πάνω στα ψηφιδωτά του Ανακτόρου του Γαλέριου.

Για να ξεκαθαρίσουμε: η Θεσσαλονίκη πατάει σε πολλούς πολιτισμούς που την ανέδειξαν από τα αλεξανδρινά χρόνια ίσαμε τον 20ό αιώνα σε σταυροδρόμι. Η ρωμαϊκή της περίοδος της χάρισε σπουδαία μνημεία, η βυζαντινή τα δικά της, η οθωμανική ομοίως και ήρθε ο προηγούμενος αιώνας με την καταστροφή πολλών για λόγους οικιστικούς και εκμετάλλευσης γης.

Τα τείχη λοιπόν της Θεσσαλονίκης αποτελούν ένα σπουδαίο μνημείο που διατρέχει την Ιστορία της πόλης και στεφανώνεται από το Επταπύργιο, μοναδικό ίσως στον ελληνικό χώρο, ίσως επειδή στέγαζε μέχρι και το 1989 φυλακές. Από πίσω μάλιστα εκτελούνταν από τους Γερμανούς και τους φιλέλληνες συνεχιστές, Ελληνες πατριώτες.

Αυτά τα τείχη, τα ασήμαντα, κατέβαιναν από τον πύργο του Τριγωνίου ως τον Λευκό Πύργο, που είναι οθωμανική κατασκευή πάνω σε βυζαντινή οχύρωση του 12ου αιώνα. Από τον Λευκό Πύργο, λοιπόν, το τείχος συνέχιζε παραθαλάσσια και έφτανε ως τον χώρο του σημερινού Δικαστικού Μεγάρου, στην πίσω πλευρά του οποίου οι μηχανικοί της χούντας άφησαν ένα τμήμα του.

Αν και οι εργολάβοι προσπάθησαν, τελικά σπαράγματα του τείχους που κατέβαιναν ως τον Πύργο παράλληλα με την οδό Εθνικής Αμύνης έχουν

διασωθεί. Το ίδιο και άλλα, στην παλιά παραλιακή ζώνη στις σημερινές οδούς Κορομηλά και Καλαποθάκη. Είναι λοιπόν βέβαιο ότι στο ύψος της οδού Καλαποθάκη θα βρεθεί και το τμήμα του τείχους που διασχίζει τη σημερινή πλατεία Ελευθερίας, την οποία η νέα δεξιά διοίκηση του Δήμου δεν θέλει να ξαναγίνει χώρος τιμής στους Εβραίους συμπολίτες που βασανίστηκαν εκεί δημοσίως, αλλά να γίνει υπόγειο πάρκινγκ κι από πάνω να ξαναμπεί το μνημείο που με καθυστέρηση άνω των 50 ετών τοποθέτησε εκεί ο Δήμος έπειτα από το 1997!

Δεν απορώ: μηχανικοί είναι ο δήμαρχος Ζέρβας, μηχανικός κι ο βουλευτής που κυνηγάει την καταστροφή των αρχαίων στην οδό Βενιζέλου.

Επίσης, εγώ δεν αγνοώ ότι πολλοί ντόπιοι πολίτες της Θεσσαλονίκης έκλεψαν ακίνητα Εβραίων με το κόλπο της μεσεγγύησης και φυσικά προτιμούν να μη θυμίζει τίποτα την άλλοτε ακμάζουσα εβραϊκή κοινότητα της πόλης.

Θυμίζω όμως κάτι: όταν πριν από 27 χρόνια, η τότε (δεξιά κατά σύμπτωση) διοίκηση του Δήμου γκρέμισε τη μαρμάρινη πλατεία Διοικητηρίου (μαζί μ’ ένα μέρος της ψυχής όσων μεγαλώσαμε εκεί), αποκαλύφθηκε ότι όσοι αντιδρούσαμε -με μοναδικό επώνυμο τον Ντίνο Χριστιανόπουλο- είχαμε δίκαιο. Όχι, δεν ήμασταν μάγοι. Είχαμε δει τι παραχωνόταν την περίοδο της καραμανλικής ανοικοδόμησης της πόλης (έως και πομπική οδός με μαρμάρινη κρασπέδωση) και οι αρχαιολόγοι είχαν ήδη τοποθετήσει εκεί το ρωμαϊκό διοικητικό κέντρο. Αυτό ακριβώς βρέθηκε και έκτοτε παραμένει έτσι και η περιοχή αναπνέει τη σκόνη της ανασκαφής. Αυτό θέλει και η σημερινή διοίκηση του Δήμου;

Ένα ακόμη στοιχείο: στην πλατεία Ελευθερίας επιχειρήθηκε προπολεμικά να χτιστεί το κεντρικό ταχυδρομείο της πόλης, όπως προέβλεπε το σχέδιο Εμπράρ. Το εγχείρημα σταμάτησε γρήγορα και κάποια στοιχεία θεμελίωσης καλύφθηκαν και πάλι. Οσοι γνωρίζουν λίγα από τη Θεσσαλονίκη, υποψιάζονται ότι με την κατεδάφιση του παραλιακού τείχους το 1870 περίπου, όταν δημιουργήθηκαν νέοι χώροι αλλά παρέμεναν σε αχρησία για δεκαετίες, μπορεί να παραχώθηκαν και άλλα ευρήματα. Οι αρχαιολόγοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι αν σκάψεις βρίσκεις αλλεπάλληλα στρώματα της αρχαίας πόλης.

Κάτι ανάλογο είχε συμβεί όταν στην τότε πλατεία Δικαστηρίων άρχισε η ανασκαφή για την ανέγερση δικαστικού μεγάρου (όπως επίσης προέβλεπε το σχέδιο Εμπράρ). Ε, από κάτω βρέθηκε το Ωδείο, η αρχαία Αγορά με την Κρυπτή Στοά και άλλα …ασήμαντα ρωμαϊκά στοιχεία.

Ελπίζω να μην δούμε καμιά πολυκατοικία στη μέση επειδή υπάρχει ελεύθερος χώρος.

Λυπούμαι, αλλά άνθρωποι που δεν είναι επήλυδες αλλά ντόπιοι (κάτι σημαίνει κι αυτό), δεν αγαπάνε την πόλη μας.

Λυπούμαι διότι στον 21ο αιώνα, μολονότι επιστημονικά σώματα (ακόμη και το τμήμα πολιτικών μηχανικών του Πολυτεχνείου Θεσσαλονίκης) συνηγορούν στη διάσωση των μνημείων, όπως αυτά στη Βενιζέλου, κάτι που στο κάτω κάτω συνιστά και εφαρμογή συνταγματικής επιταγής, άνθρωποι που εκλέχτηκαν για να καλυτερέψει η ζωή μας διακατέχονται μόνο από μια μίζερη διάθεση εκδίκησης στους προηγούμενους, καταστρέφοντας ότι κι αν έκαναν.

Λυπούμαι που η επιστημονική γνώση γίνεται άθυρμα στα χέρια ημιμαθών ή πλήρως αγραμμάτων που επικαλούμενοι τη σημερινή πλειοψηφία τους σαρώνουν ότι δεν αρέσει σ’ αυτούς και τους χορηγούς τους.