Ρ. Καλφακάκου: (BIA) Miss Violence

Κάθε οργανωμένη κοινωνία, συνομολογεί ένα βαθμό αποδεκτής βίας της εξουσίας, τη βία των νόμων που περιορίζουν τις ατομικές ελευθερίες προς όφελος του κοινωνικού συνόλου αλλά και για το συμφέρον της άρχουσας τάξης, τη βία της δικαστικής εξουσίας, τη βία της αστυνομίας.

Της Ρίας Καλφακάκου*

Η βαθμός αποδεκτής βίας ποικίλλει ,με την εποχή, το πολίτευμα της χώρας ,τον εκπολιτισμό της κοινωνίας, τις λαϊκές παραδόσεις και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις. Παραδείγματα η θανατική ποινή, ο βασανισμός των κρατουμένων, τα λευκά κελιά, αλλά και η πονικοποίηση της μοιχείας ή η τιμωρία στα σχολεία.
Επίσης κάθε κοινωνία θεσπίζει και τυπικά μέσω των νόμων, αλλά και άτυπα, ένα βαθμό αποδεκτής βίας των πολιτών.
Ας πούμε οι έντονες αντιπαραθέσεις, μια μορφή λεκτικής βίας, είναι αποδεκτές και στην πολιτική και στην καθημερινή ζωή. Ακόμα σε πολλές κοινωνίες είναι αποδεκτή η σωματική τιμωρία των παιδιών ή η ενδοσυζυγική βία.

Όπως αποδεκτές ή ανεκτές από μεγάλο τμήμα της κοινής γνώμης, είναι οι τυπικά μη νόμιμες μαθητικές και φοιτητικές καταλήψεις. Το ίδιο και οι καταλήψεις εγκαταλελειμμένων κρατικών κτιρίων , που σώζονται εν μέρει από την πλήρη κατάρρευση. Τέτοια παραδείγματα καταλήψεων που έχουν ενσωματωθεί στη γειτονιά και συχνά προσφέρουν και κοινωνικό έργο, είναι η Υφανέτ και η κατάληψη Σχολείο, στην πόλη μας.
Το κοινωνικό συμβόλαιο όμως, δεν καθορίζει μόνο τα της βίας. Περιλαμβάνει την προστασία της ζωής αλλά και της περιουσίας του πολίτη, παροχές κοινωνικών αγαθών, δημόσια υγεία και  παιδεία, κοινωνική πρόνοια, κοινωνική ασφάλιση, το δικαίωμα στη δουλειά, και μια ισορροπημένη σχέση μεταξύ ασφάλειας και δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Όταν το κοινωνικό συμβόλαιο καταστρατηγείται από την πλευρά της εξουσίας, επιφέρει αντιδράσεις από την κοινωνία που συχνά οδηγούν σε βίαιες συγκρούσεις. Έτσι επιτελούνται μεγάλες αλλαγές σε πολιτικό και νομικό επίπεδο, που αλλάζουν αντιλήψεις χρόνων, και νομιμοποιούν μέχρι πρότινος ποινικά αδικήματα.

Να αναφέρω το γνωστό παράδειγμα της απεργίας, παράνομης ως τις αρχές του 20ου αι., αλλά και της μοιχείας, ντροπιαστικό κατάλοιπο της πατριαρχίας ,που καταργήθηκε μόλις το 1982. Με την παραδοχή πως η βία είναι ενσωματωμένη στο κοινωνικό γίγνεσθαι, το σύνθημα “όχι στη βία από όπου κι αν προέρχεται’ είναι γραφικό έως γελοίο.

Η υπέρτατη μορφή βίας, ως πράξη μη αναστρέψιμη, είναι η αφαίρεση ανθρώπινης ζωής. Όλες οι άλλες μορφές μη αποδεκτής κοινωνικά βίας ,ακόμα και οι πλέον απεχθείς, είναι μη συγκρίσιμες. Αν καταδικάζουμε συλλήβδην κάθε μορφή βίας, είναι σαν να επιδικάζεται η ίδια ποινή, σε ένα κοινό πορτοφολά και ένα δολοφόνο.
Και όταν πρόκειται για μαζικές κοινωνικές αντιδράσεις, τα όρια της βίας ή και τα όρια της νομιμότητας εξετάζονται με νέους όρους. Από τη γαλλική επανάσταση ως την εξέγερση το Δεκέμβρη του 2008 και τα κίτρινα γιλέκα στη Γαλλία.

*H Ρία Καλφακάκου είναι καθηγήτρια Πολυτεχνικής Σχολής ΑΠΘ, μέλος της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ, δημοτική σύμβουλος της παράταξης “Θεσσαλονίκη ΜΑΖΙ”.